ایدز که مخفف عبارت
AIDS=Acquired Immun Defidiency Stndrome

به معنی (( سندرم نقص ایمنی اکتسابی)) می باشد. یک بیماری پیشرونده غیر قابل درمان است که علت آن است این بیماری از سال 1986 به عنوان یک بیماری جدید ومشخص شناسایی شد. ویروسی به نام HIV در حال حاضر هر دقیقه 16 نفر در جهان به این ویروس آلوده می شوند . بر خلاف تصور عمومی که ایدزرا یک بیماری مختص به کشورهای پیشرفته می دانند ، بیش از 90 درصد موارد آلودگی مربوط به کشور های جهان سوم ودر حال توسعه است . ایدز در حال حاضر چهارمین علت مرگ و میر بشر می باشد. که پیش بینی می شود تا سال 2010 مقام اول را از آن خود نماید. زمانی که ویروس ایدز وارد بدن می شود، سلول های سیستم ایمنی را که نقش اصلی در دفاع از بدن در مقابل عوامل بیماری زا ایفا می کنند، مورد حمله قرار می دهد و آنها را تخریب می کند . در نتیجه دفاع بدن در مقابل انواع عوامل بیماری زا ضعیف شده و میکروب هایی که در حالت عادی هیچ عارضه ای در فرد ایجاد نمی کنند ، به ناگاه بیماری های شدید وکشنده را باعث می شوند وفرد مبتلا نسبت به ابتلا به انواع بیماری های عفونی حساس می شود. گاهی از زمان ورود ویروس به بدن تا بروز عوامل بیماری ها ماهها و یا سال ها طول می کشد . یعنی چه بسیارند افراد به ظاهر سالمی که در واقع ناقل ویروس ایدز هستند و می توانند دیگران را آلوده کنند. شایع ترین راه انتقال ایدز در ایران استفاده از سرنگ آلوده توسط معتادین تزریقی و یا انتقال خون آلوده است . در کل باید دانست ترشحات بدن فرد آلوده انتقال دهنده این ویروس به دیگران است حتی ثابت شده است مادر آلوده از طریق شیر دادن به نوزاد خود می تواند بیماری را منتقل کند . در ایران حدود 400 بیمار شناخته شده وجود دارد که مطمئناً آمار واقعی بسیار بالاتر از اینهاست . به دلیل خدمات ناچیزی که به بیماران مبتلا به ایدز ارائه می شود وهمچنین به علت تصورات نادرست حاکم بر جامعه که به این بیماران نه به عنوان یک بیمار نیازمند به کمک بلکه به عنوان یک مجرم محکوم به اعدام نگریسته می شود، بیماران تمایلی به معرفی خود ندارند . این تصور نابخردانه بزرگترین ضربه را به خود جامعه وارد می کند . زیرا تا زمانی که افراد مبتلا از واهمه طرد شدن از خانواده و جامعه از مراجعه به مراکز بهداشتی و درمانی خودداری می نمایند . به عنوان منابع بلفعل بیماری تسری دهنده آن در سطح جامعه خواهند بود و روز به روز بر شمار مبتلایان افزوده خواهد شد.عامل ایدز ، ویروس اچ – آی-وی است و ایدز به نام سندرم نقص ایمنی اکتسابی می باشد. باید دانست که هر فرد آلوده به ویروس اچ – آی – وی الزاما مبتلا به ایدز نیست بلکه باید یکسری معیار های شاخص ایدز را بروز دهد تا بگوییم به ایدز مبتلا شده است . تنها نیمی از افراد آلوده به ویروس اچ – ای – وی در طی 10 سال به سندرم ایدز مبتلا می شوند . این فاصله زمانی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به عوامل زیادی منجمله وضعیت سلامتی فرد و عادات بهداشتی وی ارتباط دارد. امروزه به کمک بعضی از دارو ها می توان این فاصله را طولانی تر کرد . آزمایشاتی که بطور معمول برای تشخیص این عفونت بکار می رود ، بر اساس جستجوی آنتی بادی های ایجاد شده توسط بدن در برابر ویروس اچ – آی- وی است میزان این آنتی بادی ها در اکثر مردم در طی 3 ماه پس از عفونت قابل شناسایی است.(بطور متوسط حدود 25 روز پس از تماس) اما در بعضی موارد ممکن است این زمان به 6 ماه هم برسد . بنابراین در حال حاضر پیشنهاد می شود که 6 ماه پس از تماس احتمالی ، ( تماس جنسی بدون استفاده از کاندوم و یا استفاده از سوزن مشترک ) برای انجام آزمایش مراجعه کند . نکته بسیار مهمی که نباید فراموش شود این است که در طی این 6 ماه نباید خود و دیگران را در معرض ویروس اچ – آی – وی قرار دهید.

منظور از تماس جنسی سالم چیست؟

منظور این است که شما از آلودگی های منتل از راه تماس جنسی ، نظیر ویروس اچ – آی – وی در امان هستید اگر وفقط اگر:

1- اگر اصولاً تماس جنسی نداشته باشید.

2- اگر فقط با یک فرد تماس جنسی داشته باشید ، در حالی که هیچ کدام از شما آلوده به ویروس اچ – آی – وی نبوده وشریک جنسی دیگری نداشته باشد.

3- اگر بطور صحیح از کاندوم استفاده کنید.

انتقال این ویروس از طریق مایعات زیر به اثبات رسیده است:

1- خون

2- منی

3- ترشحات واژن

4- شیر مادر

5- هر مایع دیگری در داخل بدن که حاوی خون باشد.

شایعترین راههای انتقال ویروس اچ – آی- وی

1- مقاربت (واژینال ، مقعدی و یا دهانی) با فرد آلوده

2- استفاده از سوزن مشترک با فرد آلوده

3- از مادر آلوده به جنین در داخل رحم و یا حین زایمان و یا در طی شیر دهی.

علاوه بر آن ویروس می تواند از راه مصرف خون ویا فاکتور های انعقادی آلوده هم منتقل شود.

آیا امکان انتقال از طریق مایعات بدن از قبیل آب دهان وجود دارد؟

اگر چه مقدار کمی اچ – آی – وی در سایر مایعات بدن از قبیل آب دهان ، مدفوع ، ادرار واشک مشاهده شده اما هنوز در این مورد که اچ – آی- وی میتواند از طریق این مایعات منتقل شود اطمینان وجود ندارد وموردی مشاهده نشده است . هنوز پزشکان معتقدند که امکان ابتلا به اچ – آی – وی وایدز از طریق لمس کردن ، استفاده اشتراکی از وسایلی مانند فنجان و خودکار یا سرفه وعطسه وجود ندارد. اچ – آی-وی ویروسی نیست که از طریق اماکن عمومی مثل مدرسه ، رستوران، و غیره منتقل شود.چون ویروس ایدز نمی تواند بمدت طولانی در محیط خارج از بدن به حیاط خود ادامه دهد، تماسهای عادی در محیط کار ، اجتماع ومدرسه باعث انتقال بیماری نمی شود ویروس ایدز به شدت به حرارت حساس است . شناخت راههای انتقال بیماری در پیشگیری از آلودگی بسیارموثر است.

ویروس مولد ایدز از چند راه عمده زیر ، از فرد آلوده به شخص سالم منتقل می شود:

سرایت از راه تماس جنسی

شایعترین راه سرایت آلودگی ، تماس جنسی است . ویروس ممکن است از فرد آلوده به شریک جنسی اش منتقل بشود .(مرد به مرد ،مرد به زن ، وزن به مرد). سرایت از زن به زن هم امکان دارد آلودگی از راه تماس جنسی 80 درصد کل موارد را شامل می شود که بیشتر از 70 درصد آن از راه تماس با جنس مخالف و10 درصد آن از طریق همجنس بازی است. وجود بیماری های مقاربتی دیگر مانند سوزاک سیفلیس و همچنین زخمهای دستگاه تناسلی ، خطر آلودگی را چند برابر خواهد کرد. بنا براین توجه به این مهم و درمان فوری آنها باید مد نظر قرار گیرد . زنان ، بیشتر در معرض خطر آلودگی بوسیله شریک جنسی خود قرار دارند ، زیرا احتمال انتقال از مرد به زن بیشتر از زن به مرد می باشد.

سرایت از راه خون و فراورده های خونی

ایدز از راه های زیر قابل سرایت نیست.

1- تماس معمولی افراد در منزل یا اجتماع با بیمار

2- دست دادن

3- استفاده از وسایل غذا خوری مشترک : بشقاب ، لیوان ، قاشق ،چنگال

4- استفاده از استخر های عمومی یا توالت عمومی

5- بغل گرفتن و یا بوسیدن صورت

6- عطسه و سرفه

7- دستگیره در،گوشی تلفن ومیله اتوبوس

8- استفاده از البسه دست دوم

9- آب و غذا

10- تماس با اشک وعرق بیمار

11- استفاده از وسیله نقلیه مشترک

12- نیش حشرات

گروه های زیر بیشتر در معرض خطر قرار دارند:

معتادین تزریقی که از سرنگ وسوزن بطور مشترک استفاده می کنند که این مسئله در زندانی ها بیشتر مشاهده می شود.همسران افراد مبتلا ، شرکای جنسی افراد مبتلا . افرادی که شرکای جنسی متعدد دارند .زنان فاسد و بدکار .هم جنس بازان و یا زن و مردی که تماسهای جنسی خارج از روابط زناشوئی دارند . مبتلایان به هپاتیت (ورم کبد) یا مبتلایان به سل خال کوبی های دسته جمعی . مبتلایان به بیماری های آمیزشی و بخصوص افراد دارای زخم های تناسلی ، ملوانان و رانندگان عبوری از مرزها ، فرزندان مادران آلوده.

جوانان

ایدز در شخص بالغ با وجود دست کم دو علامت اصلی ، همراه با حد اقل یکی از نشانه های فرعی زیر مشخص می شود، مشروط بر اینکه برای نارسایی ایمنی ونقص دستگاه دفاعی بدن علت مشخص از قبیل سرطان ، سوء تغذیه شدید و یا سایر علل شناخته شده وجود نداشته باشد.

علائم اصلی

1- کاهش وزن بیشتر از 10 درصد

2- اسهال مزمن بیشتر از یک ماه

3- تبهای متناوب یا ثابت بیش از یک ماه

علائم فرعی

1- سرفه پایدار به مدت بیش از یک ماه

2- عفونت پوستی منتشر همراه با خارش

3- تبخالهای عود کننده

4- برفک دهانی

5- عفونت تبخالی مزمن پیشرونده ومنتشر، بزرگ شدن عمومی غدد لنفی آلودگی به ویروس ایدز دلیل ابتلا به بیماری ایدز نیست ، ولی سرانجام تقریباً بطور اجتناب ناپذیری به بیماری ایدز منتهی می شود .مقصود از آلودگی به ویروس ایدز این است که ویروس وارد بدن انسان شده است ولی هنوز تغییراتی که علائم بیماری را به بار می آورد ، ایجاد نکرده است . یکی از اولین راه های شناخت یک بیماری ، شناخت علائم و مراحل مختلف سیر بیماری است . با این شناسایی میتوان از گسترش و توسعه بیماری در مراحل اولیه جلوگیری نمود . علائم آلودگی بیماری ایدز بسیار پیچیده است و دارای مراحل چندی است که الزاماً همه آنها در افراد آلوده مشاهده نمی شود.

این مراحل عبارتند از:

مرحله اول

عفونت حاد : در اغلب موارد در صورتی که تعداد کافی ویروس ایدز وارد بدن فردی شود ، بعد از چند هفته علائمی نظیر تب ، گلو درد ، بزرگی غدد لنفاوی ، درد مفاصل وعضلات ، سردرد، ضعف و بی حالی، بی اشتهایی ، تهوع واستفراغ ، کاهش وزن ، اسهال وگاهی دانه های جلدی و یا تظاهرات عصبی ظاهر می گردد. این علائم اختصاصی نبوده وشباهت کاملی با نشانه های بسیاری از بیماری های دیگر دارد . چون خود به خود ظرف یک تا دو هفته بهبودی حاصل میگردد. کمتر اتفاق می افتد که بیماری در این دوره تشخیص داده شود. بعلاوه از هنگام ورود ویروس ایدز تا مثبت شدن نتیجه آزمایشگاهی که نشانگر آلودگی فرد است حدود 2 تا 12 هفته و گاهی تا 16 ماه طول می کشد . در این فاصله زمانی ، فرد آلوده بوده وممکن است سایرین را آلوده کند.

مرحله دوم و مرحله سوم

بزرگی منتشر و پایدار غدد لنفاوی:

در این مرحله غدد لنفاوی به صورت بزرگ شده و به شکل قرینه و بدون درد در بیش از دو نقطه بدن بجز ناحیه کشاله ران ظاهر می شود حد اقل 3 ماه باقی می مانند.

مرحله چهارم

مرحله قبل از ایدز و حالات وابسته به ایدز:

قبل از بروز علائم نهایی ایدز در بیمار ، عوارضی ظاهر می شود که به آن علائم مربوط به ایدز می گویندوعبارتند از :

1- کاهش وزن بیشتر از 10 درصد وزن سابق

2- اسهال به مدت بیشتر از یک ماه

3- تب به مدت بیشتر از یک ماه

4- عرق شبانه

5- خستگی ، بی حالی ضعف

این علائم را مقدمه استقرار کامل ایدز که پایان طیف بیماری می باشد ، به حساب می آورند . در برخی موارد ، بی قراری ، بی اشتهایی ، دل درد ، سردرد، وجود دارد و تغیرات عصبی منجر به از دست دادن حافظه و آسیب اعصاب محیطی می شود . این علائم معمولاً متناوب است ولی کاهش وزن در اکثر بیماران وجود دارد و پیشرونده هم می باشد . بسیاری از بیماران در این مرحله دچار ضایعات پوستی ، مخاطی، و ضایعات دائم و یا عود کننده دهنی و یا ناحیه تناسلی به علت ویروس های مختلف می شوند.

مرحله پنجم

ایدز: به مرحله نهایی آلودگی ایدز گفته میشود . در این مرحله به علت کاهش شدید قدرت دفاعی بدن ، شخص مستعد ابتلا به بسیاری عفونتهای و سرطانها می شو د که علائم بسیار متنوعی دارند و در نهایت بیماررا از پای در می آورند. حدود 25 درصد افراد پس از 5 سال ،25 درصد پس از 10 سال و حدود 25 درصد پس از 15 سال از ورود ویروس به بدن دچار ایدز می شوند . یعنی در مجموع حدود 75 درصد افراد آلوده پس از 15 سال به مرحله ایدز می رسند . در مورد این مساله که بالاخره 25 درصد باقیمانده چه سرنوشتی دارند و چه زمانی وارد مرحله ایدز می شوند بحث وجود دارد . ولی آنچه که مسلم است فرد آلوده ، حتی اگر دیرتر هم وارد مرحله بیماری شود. همواره برای سایرین آلوده کننده باقی می ماند . ایدز بر روی تمامی دستگاهها و اندام های بدن مانند تنفس ، گوارش ، عضلانی ، عصبی ، پوست و مخاط ، گوش و حلق و بینی و ... اثر می گذارد . پس از رسیدن به مرحله نهایی ایدز متوسط طول عمر در بالغین حدود 5/2 سال است و بیماری نهایتاً به علت یکی از عفونتها ی فرصت طلب و یا سرطان ها از پا در می آید

تشخیص بیماری

بیماری ایدز تمامی دستگاههای بدن را گرفتار می کند . با تشخیص به موقع و بجا و بدنبال آن با بکار بستن درمانهای نگه دارنده و مراقبت های صحیح می توان تا حد قابل توجهی از مشکلات بیمار کاست وشرایط مناسبتری را برای زندگی وی فراهم نمود.

درمان

متاسفانه بیماری ایدز درمان قطعی ندارد . برای عفونتها ی فرصت طلب و سرطان ها می توان درمانهای لازم را بکار برد و با داروهای مخصوص دستگاه دفاعی بدن را تقویت نمود. تاکنون واکسن موثری برای جلوگیری از بیماری پیدا نشده است.

راههای پیشگیری

چون بیماری واکسن و درمان موثری ندارد و آلودگی به ویروس ایدز نهایتاً به بیماری ایدز منتهی می شود که کشنده است ، بنابراین تنها راه مبارزه ، بکار بردن روشهای پیشگیری از آلودگی است که عبارت اند از :

خویشتن داری و دوری از تماسهای جنسی مشکوک ، در دوران تجرد ، پای بندی به اصول اخلاقی و خانوادگی پس از ازدواج ، وفاداری به همسر و عدم بی بند و باری و پرهیز از انحراف جنسی و روابط جنسی غیر مطمئن ، استفاده از کاندوم ، اجتناب از رابطه جنسی مقعدی.

با کنترل خون و فراورده های خونی ، احتمال سرایت آلودگی از این راه بسیار کم می شود.

اجتناب از استفاده مجدد از سرنگ های یکبار مصرف وعدم استفاده از سرنگ های مشترک

عدم استفاده از مسواک مشترک و بکار بردن تیغ ریش تراش یکبار مصرف دیگران.